Outdoor & sport

Hoogtemeter: barometrisch of via GPS, wat is nauwkeuriger?

Je horloge zegt 40 meter, de kaart 12. Hoe kan dat? Zo werken de barometrische hoogtemeter en GPS-hoogte, en zo krijg je betrouwbaardere metingen.

6 min lezen

Sporthorloge met hoogtemeter om de pols van een wandelaar met berglandschap op de achtergrond
Een horloge met barometer laat in de bergen nauwkeurig zien hoeveel je stijgt en daalt.

Een hoogtemeter zit tegenwoordig in veel sporthorloges, fietscomputers, wandel-GPS’en en smartphones. Toch geven twee apparaten na dezelfde tocht vaak verschillende hoogtemeters aan. Dat komt doordat hoogte op twee heel verschillende manieren wordt bepaald: via de luchtdruk of via satellieten. In dit artikel lees je hoe beide methoden werken, waar ze sterk en zwak in zijn en hoe je zelf betere metingen krijgt.

In het kort

  • Een barometrische hoogtemeter meet luchtdruk en is heel precies in hoogteverschillen.
  • Weersveranderingen laten de barometer verlopen; regelmatig kalibreren helpt.
  • GPS-hoogte verloopt niet, maar is per meting minder nauwkeurig dan je horizontale positie.
  • De beste apparaten combineren beide en kalibreren automatisch.

Hoe werkt een barometrische hoogtemeter?

Een barometrische hoogtemeter meet de luchtdruk. Hoe hoger je komt, hoe minder lucht er boven je zit en hoe lager de druk. Dicht bij zeeniveau daalt de luchtdruk met ongeveer 1 hectopascal (hPa) per 8 meter stijging. Het apparaat rekent die drukverandering om naar hoogte.

Het sterke punt is de gevoeligheid. Een barometrische sensor merkt al kleine hoogteverschillen op, zoals een brug of een heuveltje van een paar meter. Daardoor zijn de opgetelde hoogtemeters van een tocht meestal realistisch en ziet je hoogteprofiel er vloeiend uit.

Het nadeel: het weer

Luchtdruk verandert niet alleen door hoogte, maar ook door het weer. Komt er een lagedrukgebied aan, dan daalt de druk en denkt je hoogtemeter dat je bent gestegen. Een drukverandering van een paar hectopascal in een dag is heel normaal en kan dus tientallen meters afwijking opleveren. Ook temperatuur speelt mee: een horloge dat van je warme pols in de koude wind komt, kan even verspringen.

Voor een rit van een uur maakt dat weinig uit. Bij een lange bergwandeling of een meerdaagse tocht loopt de absolute hoogte zonder correctie wel merkbaar uit de pas.

Hoe bepaalt GPS je hoogte?

Een GPS-ontvanger berekent je positie door de afstand tot meerdere satellieten te meten. Daarmee bepaalt hij niet alleen waar je bent, maar ook hoe hoog. Daarvoor heeft hij minstens vier satellieten nodig.

GPS-hoogte heeft één groot voordeel: hij verloopt niet. Het weer heeft er geen invloed op, dus na een week wandelen is de meting even betrouwbaar als op dag één. De keerzijde is de nauwkeurigheid per meting. De hoogte is bij GPS duidelijk minder precies dan de horizontale positie, vaak anderhalf tot twee keer zo onnauwkeurig. Dat komt doordat alle satellieten boven je staan en geen enkele eronder, waardoor de meetgeometrie in de hoogte ongunstiger is.

Waarom GPS-hoogte springt

Afwijkingen van tien meter of meer zijn bij GPS-hoogte normaal, zeker in het bos, tussen gebouwen of in een smal dal. De meting kan dan van seconde tot seconde op en neer gaan. Telt een apparaat al die kleine sprongen op, dan krijg je te veel hoogtemeters. Filtert het juist sterk, dan mis je echte kleine hellingen. Moderne ontvangers met meerdere satellietsystemen en multiband doen het beter, maar halen de gevoeligheid van een barometer niet.

Wandelaar in rode jas staat met wandelstokken op een rotsachtige bergkam bij zonsondergang
Een bergtop met bekende hoogte is een ideale plek om je hoogtemeter te kalibreren.

Hoogtemeter vergelijken: barometer of GPS?

Op een rij zie je goed waarin beide methoden verschillen:

BarometrischGPS
Kleine hoogteverschillenZeer goedMatig
Totaal aantal hoogtemetersBetrouwbaarVaak te hoog of te laag
Absolute hoogte over langere tijdVerloopt door het weerVerloopt niet
Werkt binnen en in tunnelsJaNee
Invloed van omgevingWeer en temperatuurBomen, gebouwen, dalen

De conclusie: voor hoogteverschillen en het tellen van hoogtemeters is een barometrische hoogtemeter nauwkeuriger. Voor de absolute hoogte over langere tijd is GPS stabieler. Daarom combineren de betere apparaten beide.

Het beste van twee werelden: automatisch kalibreren

Veel GPS-horloges, fietscomputers en handhelds met een barometer gebruiken GPS om de barometer bij te stellen. Tijdens een activiteit vergelijkt het apparaat beide metingen en corrigeert het langzaam de drift van de barometer. Je houdt dan de gevoeligheid van de luchtdruk en de stabiliteit van satellieten. Bij sommige merken heet deze functie automatisch kalibreren; vaak kun je hem aan- of uitzetten.

Zoek je een sporthorloge met deze functie? Op onze pagina over GPS-horloges lees je welke sensoren ertoe doen. Voor wandelaars in de bergen is een handheld met barometer een goede optie; daarover lees je meer op onze pagina over wandel-GPS.

Tip: kalibreer je hoogtemeter handmatig op een plek waarvan je de hoogte zeker weet, zoals een bergtop met hoogtebord, een berghut of een punt op een topografische kaart. Doe dit vooral bij het begin van een tocht en na een flinke weersomslag.

Hoogtecorrectie achteraf

Veel sportplatforms kunnen je hoogtegegevens na afloop corrigeren met een digitaal hoogtemodel. Dat is een database met de hoogte van het terrein, gemeten met satellieten of vliegtuigen. Je route wordt dan op die kaart gelegd en elk punt krijgt de terreinhoogte. Bij apparaten zonder barometer gebeurt dit soms automatisch.

Zo’n correctie werkt goed op open terrein, maar kan misgaan op bruggen, in tunnels en langs steile wanden. Daar ligt de terreinhoogte op de kaart anders dan de weg of het pad waarover je echt ging. Vergelijk dus niet blind de hoogtemeters van twee platforms met elkaar.

Waar heb je een hoogtemeter echt voor nodig?

In het vlakke Nederland is een hoogtemeter vooral leuk voor de statistieken. In de heuvels en bergen wordt hij nuttig. Met de actuele hoogte en een hoogteprofiel van je route zie je hoeveel klimmen je nog voor de boeg hebt. Op een topografische kaart helpt je hoogte bovendien om je positie te bepalen: je zoekt de hoogtelijn waarop je je bevindt.

Plan je je tochten vooraf, dan bevat een route uit een routeplanner vaak al een hoogteprofiel. Je kunt zo’n route opslaan en delen als GPX-bestand. Onderweg vergelijk je dan het geplande profiel met wat je hoogtemeter laat zien.

Sommige apparaten gebruiken de barometer ook als weerstation. Ze tonen het drukverloop van de afgelopen uren en waarschuwen bij een snelle daling, een teken dat er slecht weer aankomt. In de bergen kan dat een reden zijn om eerder om te keren.

Welke apparaten hebben een barometrische hoogtemeter?

Lang niet elk apparaat met GPS heeft ook een barometer. Bij instapmodellen van sporthorloges en fietscomputers ontbreekt hij vaak; die gebruiken dan alleen GPS-hoogte of een correctie achteraf. Middenklasse en duurdere sporthorloges, outdoorhorloges, fietscomputers voor wielrenners en de meeste handheld GPS’en voor wandelaars hebben er wel een.

Kijk in de specificaties naar termen als barometrische hoogtemeter, barometer of ABC-sensoren (altimeter, barometer, kompas). Staat er alleen hoogte via GPS, dan weet je dat de hoogte minder precies zal zijn. Voor wie vooral in Nederland hardloopt, is dat geen probleem. Een hardloper die in de heuvels traint, heeft er meer aan; lees ook waar je verder op let bij een hardloophorloge.

Zo krijg je nauwkeurigere hoogtemetingen

  • Kalibreer bij de start op een bekende hoogte, of laat het apparaat eerst een goede GPS-fix maken.
  • Houd de sensoropening schoon. Vuil, zeep of zonnebrand in het kleine gaatje van de barometer verstoort de meting.
  • Zet automatisch kalibreren aan als je apparaat dat ondersteunt.
  • Draag het horloge niet onder een strakke mouw en vermijd dat het in een broekzak warm wordt.
  • Gebruik multiband of meerdere satellietsystemen als je vooral op GPS-hoogte vertrouwt.

Veelgestelde vragen over hoogtemeter

Heeft mijn smartphone een barometrische hoogtemeter?

Veel smartphones hebben een ingebouwde barometer, vooral modellen uit het middensegment en duurdere toestellen. Of je die kunt gebruiken, hangt af van de app. Sommige apps tonen standaard alleen de GPS-hoogte.

Werkt een barometrische hoogtemeter in een vliegtuig?

Niet betrouwbaar. In een vliegtuigcabine wordt de luchtdruk kunstmatig geregeld en komt die overeen met een veel lagere hoogte dan waarop je vliegt. Je hoogtemeter toont dan de cabinedruk, niet de werkelijke vlieghoogte.

Ten opzichte waarvan meet een hoogtemeter de hoogte?

Meestal ten opzichte van gemiddeld zeeniveau. In Nederland worden hoogtes op kaarten vaak uitgedrukt ten opzichte van NAP. GPS rekent eigenlijk met een wiskundig model van de aarde, maar apparaten zetten dat om naar hoogte boven zeeniveau.

Waarom geeft mijn horloge binnen een andere hoogte aan?

Binnen heeft je horloge geen GPS-ontvangst en vertrouwt het alleen op de barometer. Ventilatie, een afzuigkap of een open raam kunnen de luchtdruk in een ruimte beïnvloeden. Ook temperatuurverschillen spelen mee.

Lees ook